• دسته بندی : آزمایش های عمومی و تخصصی

آزمایش اسپرم در شیراز | شرایط، تفسیر جواب و هزینه

آزمایش اسپرم یا اسپرموگرام (Semen Analysis) بررسی آزمایشگاهی مایع منی از نظر تعداد، غلظت، حرکت و شکل اسپرم‌هاست. این آزمایش معمولاً نقطه شروع بررسی ناباروری مردان است؛ اما یک نتیجه پایین یا حتی کاملاً طبیعی، به‌تنهایی تکلیف باروری فرد را مشخص نمی‌کند. برای فهم جواب باید اعداد را در کنار نحوه نمونه‌گیری، سابقه پزشکی و وضعیت باروری هر دو نفر بررسی کرد.

پاسخ سریع: برای انجام اسپرموگرام در نیلو، طبق دستورالعمل رسمی آمادگی، ۲ تا ۵ روز پیش از نمونه‌گیری انزال نداشته باشید. برای آزمایش مایع منی به‌تنهایی معمولاً ناشتایی لازم نیست. نمونه باید به‌صورت کامل، در ظرف مورد تأیید آزمایشگاه و بدون روان‌کننده معمولی جمع‌آوری شود. اگر بخشی از نمونه از دست رفت یا طی ۲ تا ۳ ماه گذشته تب قابل‌توجهی داشته‌اید، اطلاع دهید.

اگر پزشک برای شما آزمایش اسپرم درخواست کرده، ممکن است درباره شرایط نمونه‌گیری، تعداد روزهای پرهیز از انزال یا معنای اعداد برگه آزمایش سؤال داشته باشید. ما در آزمایشگاه نیلو شیراز این راهنما را آماده کرده‌ایم تا به زبان ساده با مراحل انجام اسپرموگرام، تفسیر شاخص‌های مهم بر اساس WHO 2021 و ارتباط نتایج آزمایش با ناباروری مردان آشنا شوید. همچنین توضیح می‌دهیم چه زمانی تکرار آزمایش یا بررسی تخصصی بیشتری لازم می‌شود.

ما در آزمایشگاه ژنتیک و سیتوپاتولوژی نیلو شیراز، در بخش تخصصی آندرولوژی خدمات آزمایش اسپرم (اسپرموگرام) و بررسی شکست DNA اسپرم (DFI) را ارائه می‌کنیم.

برای حفظ آرامش و حریم خصوصی مراجعان، اتاق اختصاصی نمونه‌گیری اسپرم در آزمایشگاه در نظر گرفته‌ایم تا نمونه در محیطی مناسب تهیه و بدون تأخیر غیرضروری به بخش آزمایشگاهی تحویل داده شود.

اگر قصد انجام آزمایش اسپرم در شیراز را دارید، پیش از مراجعه با شماره ۰۷۱۹۱۰۱۱۱۵۵ تماس بگیرید تا همکاران ما درباره ساعت پذیرش بخش آندرولوژی، شرایط آمادگی و نوع آزمایش درخواست‌شده راهنمایی‌تان کنند.

آزمایش اسپرم برای چیست و چه زمانی درخواست می‌شود؟

اسپرموگرام به پزشک کمک می‌کند وضعیت اولیه تولید و عملکرد اسپرم را بررسی کند؛ از جمله اینکه آیا تعداد اسپرم مناسب است، چه نسبتی از آن‌ها حرکت پیش‌رونده دارند و چه درصدی از نظر شکل ظاهری در محدوده معیار آزمایشگاهی قرار می‌گیرند.

موارد رایج درخواست آزمایش عبارت‌اند از:

• بررسی تأخیر در بارداری: زمانی که زوج برای بارداری تلاش کرده‌اند اما نتیجه نگرفته‌اند. ارزیابی زن و مرد باید در کنار هم انجام شود؛ آزمایش اسپرم به‌تنهایی علت تأخیر را مشخص نمی‌کند.

• بررسی یافته‌های مشکوک در مرد: از جمله برخی مشکلات بیضه، سابقه جراحی یا بیماری‌های اثرگذار بر باروری، یا ارزیابی پس از تشخیص واریکوسل، به تشخیص پزشک.

• پیگیری پس از درمان: برای مقایسه وضعیت اسپرم در زمان‌های مختلف.

• بررسی پس از وازکتومی: با آزمایش اختصاصی بعد از وازکتومی برای اطمینان از وضعیت اسپرم، طبق زمان‌بندی و معیارهای متفاوتی که پزشک تعیین می‌کند.

اگر سن شریک زن کمتر از ۳۵ سال باشد، معمولاً پس از ۱۲ ماه رابطه منظم بدون پیشگیری و بدون بارداری، ارزیابی ناباروری آغاز می‌شود؛ از ۳۵ سالگی این زمان معمولاً به ۶ ماه کاهش می‌یابد و بعد از ۴۰ سالگی ممکن است بررسی زودتر لازم باشد. در صورت وجود عامل خطر شناخته‌شده در زن یا مرد، بررسی نباید صرفاً به‌دلیل تکمیل نشدن این بازه‌ها به تأخیر بیفتد. راهنمای ASRM برای ارزیابی ناباروری، ۲۰۲۶

بهترین زمان برای آزمایش اسپرم چه موقع است؟

بهترین زمان بیشتر به فاصله آخرین انزال تا نمونه‌گیری مربوط است، نه صبح یا عصر بودن آزمایش.

چند روز قبل از آزمایش اسپرم نباید رابطه داشت؟

در روش‌های استاندارد عمومی، معمولاً ۲ تا ۷ روز پرهیز از انزال پیش از آزمایش توصیه می‌شود. اما آزمایشگاه‌ها ممکن است برای یکنواختی شرایط نمونه‌گیری، بازه مشخص‌تری تعیین کنند. در آزمایشگاه نیلو، دستورالعمل رسمی ۲ تا ۵ روز است؛ بنابراین برای مراجعه به این مرکز همان بازه را رعایت کنید. منظور پرهیز از انزال است، خواه در رابطه جنسی رخ دهد یا به روش دیگر.

راهنمای آمادگی آزمایش اسپرم نیلو

پرهیز بسیار کوتاه یا طولانی می‌تواند بر حجم نمونه، غلظت یا تحرک اسپرم اثر بگذارد و مقایسه جواب‌ها را دشوار کند. اگر آزمایش تکرار می‌شود، بهتر است تعداد روزهای پرهیز در نوبت‌ها تا حد امکان یکسان باشد.

آیا آزمایش اسپرم صبح بهتر است یا عصر؟

برای اسپرموگرام معمولی، برتری قطعی و عمومیِ صبح نسبت به عصر اثبات نشده است. مهم‌تر از ساعت روز، رعایت مدت پرهیز، تهیه کامل نمونه و رساندن آن در زمان مناسب برای بررسی است. ساعت پذیرش نمونه را باید با بخش آندرولوژی هماهنگ کنید؛ شبانه‌روزی بودن مجموعه آزمایشگاه الزاماً به معنی نمونه‌گیری اسپرم در همه ساعات شبانه‌روز نیست.

بعد از تب و بیماری چه زمانی آزمایش بدهیم؟

تب، بعضی عفونت‌ها و بیماری‌های شدید می‌توانند به‌طور موقت کیفیت اسپرم را تغییر دهند. اگر طی ۲ تا ۳ ماه گذشته تب یا بیماری قابل‌توجهی داشته‌اید، پیش از نمونه‌گیری به پزشک و آزمایشگاه اطلاع دهید. پزشک مشخص می‌کند آیا آزمایش اکنون انجام شود یا در زمان دیگری تکرار شود.

شرایط قبل از آزمایش اسپرم؛ چک‌لیست کاربردی

آیا قبل از آزمایش اسپرم باید آب زیاد خورد یا رژیم خاصی داشت؟ برای یک اسپرموگرام معمولی، مصرف غیرعادی آب یا رژیم چندروزه خاصی به‌عنوان شرط استاندارد توصیه نمی‌شود. خواب، تغذیه و سبک زندگی در سلامت عمومی مهم‌اند، اما جایگزین رعایت دستور نمونه‌گیری نیستند.

نحوه آزمایش اسپرم چگونه است؟ مراحل نمونه‌گیری تا دریافت جواب

مرحله اول: هماهنگی با بخش آندرولوژی

پیشنهاد می‌کنیم پیش از مراجعه به آزمایشگاه نیلو، با همکاران ما در بخش پذیرش هماهنگ کنید. در این تماس می‌توانید از ساعت پذیرش نمونه اسپرم، مدت پرهیز از انزال، نحوه جمع‌آوری نمونه و زمان تقریبی آماده‌شدن جواب مطلع شوید.

اگر پزشک علاوه بر اسپرموگرام، آزمایش DFI یا بررسی دیگری درخواست کرده است، حتماً هنگام هماهنگی اطلاع دهید؛ زیرا شرایط آماده‌سازی و نمونه‌گیری بعضی آزمایش‌ها ممکن است متفاوت باشد.

مرحله دوم: جمع‌آوری نمونه مایع منی

روش متداول، جمع‌آوری نمونه از طریق انزال با تحریک دستی در ظرف مخصوص آزمایشگاه است. این کار برای خودِ آزمایش دردناک نیست و نیازی به خون‌گیری یا ورود وسیله به بدن ندارد. دست‌ها تمیز باشند، داخل ظرف لمس یا آلوده نشود و نمونه با آب، ادرار یا مواد دیگر مخلوط نشود.

جمع‌آوری تمام نمونه مهم است؛ زیرا از دست رفتن بخشی از انزال، به‌ویژه بخش اول آن، می‌تواند اندازه‌گیری تعداد کل اسپرم را تغییر دهد. اگر بخشی از نمونه بیرون ریخت، آن را پنهان نکنید و به مسئول آزمایشگاه بگویید.

در بخش آندرولوژی نیلو، اتاق اختصاصی نمونه‌گیری اسپرم برای حفظ حریم خصوصی مراجعان در نظر گرفته شده است.

مرحله سوم: تحویل سریع نمونه و بررسی آزمایشگاهی

مایع منی پس از خروج معمولاً به‌تدریج رقیق می‌شود؛ این روند ممکن است حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان ببرد. آزمایشگاه سپس حجم، غلظت، تعداد، حرکت، شکل اسپرم و دیگر ویژگی‌های مورد نیاز را بررسی می‌کند. شرایط نگهداری و تأخیر در تحویل می‌توانند بر بعضی شاخص‌ها، به‌خصوص حرکت، اثر بگذارند.

آیا می‌توان نمونه اسپرم را در خانه گرفت؟

در برخی شرایط و با تأیید قبلی آزمایشگاه، بله؛ اما باید از ظرف مورد تأیید استفاده شود و درباره زمان مجاز تحویل و دمای حمل، دستور دقیق همان مرکز رعایت شود. نمونه نباید در معرض سرمای شدید یا گرمای زیاد قرار گیرد. امکان پذیرش نمونه تهیه‌شده در منزل در نیلو باید پیش از انجام کار از بخش آندرولوژی استعلام شود؛ وجود اتاق اختصاصی در مجموعه به‌تنهایی این امکان را اثبات یا رد نمی‌کند.

چگونه جواب آزمایش اسپرم را بخوانیم؟ جدول تفسیر WHO 2021

جواب اسپرموگرام معمولاً چند ردیف انگلیسی دارد. مهم‌ترین خطا این است که یک عدد را جداگانه ببینیم و درباره ناباروری نتیجه‌گیری کنیم. برای تفسیر درست، باید حجم مایع منی، غلظت، تعداد کل، تحرک و شکل اسپرم همراه با شرایط نمونه‌گیری، سابقه پزشکی و وضعیت زوج بررسی شوند.

جدول زیر مقادیر صدک پنجم جمعیت مرجع در ویرایش ششم راهنمای سازمان جهانی بهداشت، منتشرشده در سال ۲۰۲۱، را نشان می‌دهد:

دقت در تفسیر: این اعداد، «مرز قطعی باروری و ناباروری» نیستند. از جمعیت مردانی به دست آمده‌اند که شریک آن‌ها طی حداکثر ۱۲ ماه به‌صورت طبیعی باردار شده است. نتیجه زیر یکی از این مقادیر نیازمند بررسی در بستر بالینی است و نتیجه بالاتر نیز بارداری را تضمین نمی‌کند. راهنمای WHO 2021 | جدول مرجع انجمن اورولوژی اروپا (EAU)

۱. حجم مایع منی (Volume)

حجم پایین ممکن است به دلایل متفاوتی رخ دهد؛ از جمله ناقص جمع‌آوری‌شدن نمونه یا برخی اختلالات تولید یا خروج مایع منی. کم بودن حجم به‌تنهایی نشان‌دهنده «کم بودن اسپرم» نیست. پزشک در صورت نیاز، شرایط نمونه‌گیری و یافته‌های همراه را بررسی می‌کند.

۲. غلظت و تعداد کل اسپرم (Concentration و Total Count)

این دو عدد یکسان نیستند. غلظت می‌گوید در هر میلی‌لیتر چند اسپرم وجود دارد؛ تعداد کل نشان می‌دهد در تمام نمونه چند اسپرم بوده است.

برای مثال، اگر حجم نمونه ۲٫۵ میلی‌لیتر و غلظت ۲۰ میلیون در میلی‌لیتر باشد، تعداد کل اسپرم برابر با ۵۰ میلیون است. ممکن است غلظت مناسب باشد اما به‌دلیل حجم پایین، تعداد کل کمتر از انتظار گزارش شود؛ به همین دلیل نگاه کردن به یک ردیف کافی نیست.

۳. حرکت اسپرم (Motility)

در برگه ممکن است این اصطلاحات را ببینید:

• PR یا Progressive: حرکت پیش‌رونده؛ یعنی اسپرم به سمت جلو جابه‌جا می‌شود.

• NP یا Non-Progressive: اسپرم حرکت دارد اما پیشروی مؤثر ندارد.

• IM یا Immotile: اسپرم بی‌حرکت است.

• Total Motility: مجموع حرکت پیش‌رونده و غیرپیش‌رونده؛ یعنی PR + NP.

برای مثال، اگر PR = ۳۲٪ و NP = ۱۵٪ باشد، تحرک کل ۴۷٪ است. ممکن است آزمایشگاه تفکیک دقیق‌تری از حرکت سریع و کند نیز گزارش کند. کاهش حرکت می‌تواند یکی از یافته‌های مرتبط با مشکل باروری باشد، اما به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست.

۴. شکل اسپرم (Morphology)

مورفولوژی، درصد اسپرم‌هایی را نشان می‌دهد که در بررسی میکروسکوپی، معیارهای دقیق شکل طبیعی را دارند. بر اساس معیار سخت‌گیرانه، ۴٪ مقدار مرجع پایین است؛ یعنی اگر در نمونه‌ای ۴٪ شکل طبیعی ثبت شود، این عبارت به معنای «۹۶٪ اسپرم معیوب و فرد نابارور» نیست. درصد مورفولوژی باید همراه با تعداد، حرکت و شرایط بالینی تفسیر شود.

۵. زنده‌مانی (Vitality)، pH و مایع‌شدن (Liquefaction)

Vitality مشخص می‌کند چه نسبتی از اسپرم‌ها زنده‌اند؛ این شاخص به‌ویژه زمانی کمک‌کننده است که درصد بالایی از اسپرم‌ها بی‌حرکت باشند. pH ویژگی اسیدی یا قلیایی مایع منی را نشان می‌دهد و مقدار بالاتر از حدود ۷٫۲ به‌عنوان یک آستانه توافقی در راهنماها ذکر می‌شود؛ بر خلاف جدول بالا، این عدد صدک پنجم جمعیت بارور نیست. Liquefaction نیز به روند رقیق شدن مایع منی پس از انزال اشاره دارد. تغییر هرکدام از این شاخص‌ها بدون بررسی سایر یافته‌ها الزاماً به معنای عفونت یا انسداد نیست.

۶. گلبول سفید و سلول‌های گرد (Round Cells / WBC)

دیدن Round Cells در نتیجه، به معنای قطعی «عفونت» نیست؛ بعضی سلول‌های نابالغ مسیر تولید اسپرم نیز ظاهر گرد دارند. اگر مقدار آن‌ها بالا باشد، ممکن است آزمایش تکمیلی برای تشخیص گلبول سفید واقعی لازم شود. کشت مایع منی برای همه افرادِ متقاضی آزمایش اسپرم لازم نیست و طبق نشانه‌ها و نظر پزشک درخواست می‌شود.

سه نمونه فرضی برای یادگیری تفسیر آزمایش اسپرم

این مثال‌ها آموزشی و ساختگی‌اند و برای تشخیص شخصی قابل استفاده نیستند.

اصطلاحات غیرطبیعی در جواب آزمایش اسپرم چه معنایی دارند؟

وجود این اصطلاحات روی برگه، نقطه شروع ارزیابی تخصصی است، نه نسخه درمانی. به‌خصوص در آزواسپرمی، نوع بررسی آزمایشگاهی، تکرار مناسب و معاینه پزشک اهمیت دارد.

آزمایش اسپرم و ناباروری مردان؛ پاسخ به پرسش‌های مهم بعد از دیدن جواب

آیا جواب غیرطبیعی آزمایش اسپرم یعنی مرد نابارور است؟

نه لزوماً. اسپرموگرام درباره ویژگی‌های نمونه در همان روز اطلاعات می‌دهد، نه اینکه با یک عدد، توانایی پدر شدن را قطعی اعلام کند. بعضی مردان با شاخص‌های پایین‌تر از حد مرجع صاحب فرزند می‌شوند و بعضی زوج‌ها با وجود اسپرموگرام طبیعی برای بارداری به بررسی بیشتر نیاز دارند. نتیجه وقتی ارزش بالینی پیدا می‌کند که با شرح‌حال، معاینه، مدت تلاش برای بارداری و وضعیت شریک زندگی کنار هم قرار گیرد.

علت ناباروری مردان چیست؟ آیا همیشه علامت دارد؟

ناباروری مردان ممکن است بدون علامت واضح باشد و نخستین نشانه آن، طولانی‌شدن زمان بارداری باشد. علت‌های احتمالی متعددند؛ از جمله:

• اختلال تولید اسپرم: مشکلات عملکرد بیضه، سابقه بیضه نزول‌نکرده، برخی بیماری‌ها یا عوامل ژنتیکی.

• اختلال در انتقال اسپرم: انسداد در مسیر خروج اسپرم یا برخی مشکلات انزال؛ در این حالت ممکن است تولید اسپرم وجود داشته باشد اما در مایع منی دیده نشود.

• واریکوسل: گشادشدن وریدهای اطراف بیضه که در بعضی مردان با تغییر کیفیت اسپرم همراه است، نه همه افراد.

• عوامل هورمونی: اختلالات محور تنظیم‌کننده تولید اسپرم؛ بررسی هورمونی فقط در شرایط مشخص لازم می‌شود.

• داروها و عوامل محیطی: بعضی درمان‌ها، مصرف تستوسترون یا استروئیدهای آنابولیک، دخانیات و برخی مواجهه‌های شغلی یا گرمایی.

• علت نامشخص: در برخی افراد با وجود ارزیابی مناسب، علت مشخصی پیدا نمی‌شود.

نکته مهم: هیچ‌کدام از این علت‌ها را نباید صرفاً از روی عدد پایین اسپرم تشخیص داد. برای مثال، مورفولوژی پایین به‌تنهایی وجود واریکوسل یا عفونت را ثابت نمی‌کند.

اگر تعداد اسپرم کم باشد، باز هم امکان بارداری طبیعی وجود دارد؟

در بعضی شرایط بله. کاهش غلظت یا تعداد کل اسپرم می‌تواند احتمال بارداری را تحت تأثیر قرار دهد، اما نتیجه نهایی به عوامل متعددی از جمله تحرک، سایر شاخص‌ها و وضعیت باروری شریک زندگی وابسته است. اگر تنها عدد Concentration پایین است، ابتدا Total Sperm Number، حجم نمونه و PR را نیز ببینید. درباره نیاز به تکرار آزمایش یا بررسی علت، پزشک تصمیم می‌گیرد؛ «کم بودن اسپرم» به‌تنهایی دستور مستقیم برای IVF یا مصرف مکمل نیست.

اگر جواب آزمایش اسپرم صفر باشد، آیا امکان پدر شدن وجود ندارد؟

صفر بودن اسپرم در گزارش اولیه پایان مسیر بررسی نیست. ابتدا باید مشخص شود آزمایشگاه نمونه را با روش مناسب بررسی کرده و آیا پس از تغلیظ نمونه نیز اسپرمی پیدا نشده است. در صورت تأیید آزواسپرمی، متخصص ناباروری مردان برای افتراق مشکل تولید اسپرم از انسداد مسیر خروج، شرح‌حال، معاینه و در موارد لازم آزمایش‌های تکمیلی را بررسی می‌کند.

در بعضی علت‌ها امکان درمان یا بازیابی اسپرم برای روش‌های کمک‌باروری وجود دارد و در برخی شرایط چنین امکانی محدود است؛ بنابراین هیچ تضمین یکسانی برای همه افراد وجود ندارد. راهنمای AUA/ASRM اصلاح‌شده در سال ۲۰۲۴ برای گزارش اولیه آزواسپرمی، بررسی رسوب نمونه پس از سانتریفیوژ و تأیید آزمایشگاهی مناسب را مورد تأکید قرار می‌دهد. منبع AUA/ASRM، ۲۰۲۴

واریکوسل چه ارتباطی با آزمایش اسپرم دارد؟

واریکوسل در برخی مردان با کاهش تعداد یا کیفیت اسپرم همراه است، اما هر واریکوسل به جراحی نیاز ندارد. پزشک وجود واریکوسل بالینی، نتایج تکرارشده آزمایش، وضعیت زوج و مدت ناباروری را بررسی می‌کند. در نتیجه، توصیه به جراحی فقط بر اساس یک اسپرموگرام غیرطبیعی یا گزارش سونوگرافی، تصمیم درستی نیست.

چرا با وجود آزمایش اسپرم طبیعی بارداری اتفاق نمی‌افتد؟

اسپرموگرام همه جنبه‌های عملکرد اسپرم را نمی‌سنجد و بارداری نیز به عوامل مربوط به هر دو نفر وابسته است. طبیعی بودن تعداد، حرکت و شکل اسپرم‌ها بررسی سایر علت‌های احتمالی را بی‌نیاز نمی‌کند. در این شرایط، به جای سفارش خودسرانه همه تست‌های پیشرفته، بهتر است پزشک با توجه به مدت ناباروری، سن، سابقه سقط یا درمان‌های قبلی، مسیر بررسی را انتخاب کند.

آیا ناباروری مردان درمان دارد؟

پاسخ به علت زمینه‌ای بستگی دارد. گاهی اصلاح یک عامل قابل تغییر، درمان اختلال هورمونی مشخص یا رسیدگی به مشکل ساختاری می‌تواند مفید باشد؛ در بعضی شرایط نیز روش‌های کمک‌باروری مانند IUI، IVF یا ICSI مطرح می‌شوند. انتخاب آن‌ها به مجموع یافته‌های زن و مرد و ارزیابی متخصص وابسته است. هیچ آزمایشگاهی نمی‌تواند از روی یک جواب اسپرموگرام، درمان قطعی ناباروری یا موفقیت بارداری را تضمین کند.

آیا مکمل تقویت اسپرم، رژیم غذایی یا تستوسترون مشکل را حل می‌کند؟

ترک دخانیات، فعالیت بدنی مناسب، رسیدگی به اضافه‌وزن و کاهش مصرف الکل در افراد دارای مصرف بالا، از اقداماتی هستند که می‌توانند سلامت عمومی و در برخی موارد کیفیت اسپرم را بهبود دهند. اما شواهد برای تجویز روتین آنتی‌اکسیدان‌ها و مکمل‌ها در ناباروری با علت نامشخص قطعی نیست. تستوسترون تزریقی یا مصرف استروئیدهای آنابولیک برخلاف تصور رایج ممکن است تولید اسپرم را سرکوب کند؛ داروهای تجویزشده را هم بدون نظر پزشک قطع نکنید.

اگر آزمایش اسپرم غیرطبیعی باشد، معمولاً کدام بررسی بعدی مطرح می‌شود؟

این جدول یک راهنمای تصمیم‌گیری برای گفت‌وگو با پزشک است، نه فهرست آزمایش‌هایی که همه باید انجام دهند:

مسیر عملی: ابتدا کیفیت نمونه و نتیجه پایه را بررسی کنید؛ سپس فقط آزمایش تکمیلی‌ای را انجام دهید که نتیجه آن می‌تواند تصمیم درمانی را تغییر دهد. این ترتیب از آزمایش‌های غیرضروری و تفسیرهای متناقض جلوگیری می‌کند.

انواع آزمایش اسپرم؛ اسپرموگرام، DFI و تست‌های تکمیلی چه تفاوتی دارند؟

همه آزمایش‌های مرتبط با باروری مردان، یک آزمایش واحد نیستند:

اسپرموگرام معمولی (Semen Analysis)

ارزیابی اولیه حجم مایع منی، غلظت و تعداد اسپرم، تحرک، شکل و برخی شاخص‌های دیگر. این بررسی در اغلب مسیرهای تشخیص ناباروری مردان، نقطه شروع است.

آزمایش DFI یا بررسی آسیب DNA اسپرم

DFI با اسپرموگرام تفاوت دارد؛ این تست درجه قطعه‌قطعه‌شدن DNA اسپرم را با روش‌های تخصصی بررسی می‌کند. DFI برای همه مردان، آزمایش اولیه و روتین نیست. راهنمای AUA/ASRM با اصلاحات ۲۰۲۴ انجام روتین آن را در ارزیابی اولیه توصیه نمی‌کند، اما در برخی شرایط مانند سقط مکرر یا بعضی موارد پیچیده مرتبط با درمان‌های کمک‌باروری می‌تواند به تصمیم پزشک کمک کند. حتی آستانه‌های گزارش DFI بین روش‌های مختلف یکسان نیستند؛ پس عدد DFI را نباید با یک عدد ثابت اینترنتی تفسیر کرد. راهنمای AUA/ASRM اصلاح‌شده در ۲۰۲۴

آزمایش‌های هورمونی مردان

در بعضی شرایط، پزشک آزمایش‌هایی مانند FSH و تستوسترون و گاهی LH یا پرولاکتین را درخواست می‌کند. این آزمایش‌ها جایگزین اسپرموگرام نیستند و برای همه متقاضیان آن ضروری نیستند. درباره خدمات مرتبط می‌توانید بخش هورمون‌شناسی آزمایشگاه نیلو را ببینید.

آزمایش‌های ژنتیکی

در موارد منتخب، مانند آزواسپرمی یا برخی کاهش‌های شدید تولید اسپرم همراه با شواهد بالینی، پزشک ممکن است بررسی‌های ژنتیکی خاصی را مطرح کند. انجام روتین آزمایش ژنتیک برای هر نتیجه غیرطبیعی اسپرموگرام توصیه نمی‌شود. نیلو دارای بخش ژنتیک مولکولی است؛ نوع آزمایش ژنتیکی قابل انجام و ضرورت آن باید جداگانه تأیید شود.

آزمایش پس از وازکتومی

هدف این آزمایش بررسی وضعیت اسپرم پس از عمل وازکتومی است و معیارها و زمان آن با اسپرموگرام ارزیابی ناباروری یکسان نیست. تا زمانی که پزشک بر اساس نتیجه آزمایش اجازه نداده، نباید روش دیگر پیشگیری از بارداری را قطع کرد.

اگر جواب آزمایش اسپرم غیرطبیعی بود چه باید کرد؟

۱. اول کیفیت نمونه را بررسی کنید. مدت پرهیز، کامل بودن نمونه، بیماری اخیر، زمان انتقال و داروها ممکن است نتیجه را تغییر دهند.

۲. یک عدد را جدا از بقیه قضاوت نکنید. برای مثال، تعداد کل اسپرم با غلظت در هر میلی‌لیتر تفاوت دارد؛ PR با تحرک کل یکسان نیست؛ و مورفولوژی ۴٪ به معنای ۹۶٪ ناباروری نیست.

۳. از پزشک درباره تکرار آزمایش سؤال کنید. به دلیل تغییرپذیری طبیعی اسپرم، در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه اولیه، معمولاً بررسی بیش از یک نمونه مفید است. راهنمای AUA/ASRM فاصله حدود یک ماه را برای دو اسپرموگرام، به‌ویژه در نتایج اولیه غیرطبیعی، مطرح می‌کند. تعداد آزمایش‌ها و فاصله دقیق باید با وضعیت فرد تنظیم شود.

۴. در صورت نیاز ارزیابی تخصصی انجام دهید. متخصص اورولوژی یا ناباروری مردان ممکن است شرح‌حال، معاینه، بررسی واریکوسل، آزمایش هورمونی یا بررسی‌های دیگر را بر اساس یافته‌ها در نظر بگیرد.

۵. درمان یا مکمل را خودسرانه شروع نکنید. نه هر اختلالی به مکمل نیاز دارد و نه نتیجه بهتر در یک شاخص الزاماً به افزایش احتمال بارداری منجر می‌شود. مصرف تستوسترون یا استروئیدهای آنابولیک نیز می‌تواند تولید اسپرم را سرکوب کند و باید در شرح‌حال گفته شود.

قدم بعدی بعد از دریافت جواب: اگر نتیجه اسپرموگرام شما غیرطبیعی است، برگه کامل آزمایش و اطلاعات مربوط به روزهای پرهیز، داروها و بیماری اخیر را برای ارزیابی تخصصی نزد پزشک ببرید. اگر پزشک تکرار اسپرموگرام یا DFI را درخواست کرد، برای هماهنگی نمونه‌گیری در اتاق خصوصی بخش آندرولوژی نیلو شیراز با ۰۷۱۹۱۰۱۱۱۵۵ تماس بگیرید. آزمایشگاه نتیجه را گزارش می‌کند؛ تصمیم درباره علت ناباروری و درمان با پزشک است.

آزمایش اسپرم در شیراز؛ مراجعه به بخش آندرولوژی نیلو

اگر برای بررسی وضعیت باروری یا انجام آزمایش اسپرم در شیراز به دنبال یک آزمایشگاه تخصصی هستید، می‌توانید برای انجام اسپرموگرام و تست DFI به بخش آندرولوژی آزمایشگاه نیلو مراجعه کنید.

ما با فراهم‌کردن اتاق خصوصی نمونه‌گیری، تلاش کرده‌ایم شرایطی مناسب و آرام برای مراجعان فراهم کنیم. همچنین پیش از مراجعه می‌توانید درباره نحوه آماده‌سازی، شرایط تحویل نمونه و زمان پذیرش با همکاران ما مشورت کنید.

آدرس آزمایشگاه نیلو: شیراز، بلوار کریمخان زند، ابتدای خیابان هفت‌تیر.

تلفن هماهنگی: ۰۷۱۹۱۰۱۱۱۵۵

نکته مهم: برای انجام آزمایش اسپرم در نیلو، طبق دستورالعمل فعلی آزمایشگاه باید ۲ تا ۵ روز از آخرین انزال گذشته باشد. ساعات پذیرش نمونه آندرولوژی را نیز پیش از مراجعه استعلام کنید.

اطلاعات تخصصی خدمات: بخش آندرولوژی و تست DFI نیلو | برای مسیریابی و هماهنگی: ارتباط با آزمایشگاه

هزینه آزمایش اسپرم در شیراز چقدر است؟

هزینه آزمایش اسپرم در شیراز به نوع آزمایش، تعرفه‌های جاری آزمایشگاهی و بررسی‌های تکمیلی درخواست‌شده توسط پزشک بستگی دارد. برای مثال، هزینه آزمایش اسپرموگرام (Semen Analysis) با آزمایش شکست DNA اسپرم (DFI) متفاوت است. همچنین پوشش بیمه می‌تواند با توجه به نوع آزمایش و قرارداد بیمه متفاوت باشد.

ما در آزمایشگاه نیلو شیراز پیشنهاد می‌کنیم پیش از مراجعه، برای اطلاع از هزینه به‌روز آزمایش اسپرم، شرایط بیمه و ساعت پذیرش بخش آندرولوژی با همکاران پذیرش تماس بگیرید.

نکته مهم: طبق دستورالعمل نمونه‌گیری آزمایشگاه نیلو، برای انجام اسپرموگرام باید ۲ تا ۵ روز از آخرین انزال گذشته باشد. همچنین برای اطلاع از ساعت پذیرش نمونه و هماهنگی استفاده از اتاق خصوصی نمونه‌گیری، پیش از مراجعه تماس بگیرید.

استعلام هزینه و هماهنگی آزمایش اسپرم در شیراز: ۰۷۱۹۱۰۱۱۱۵۵

پرسش‌های متداول درباره آزمایش اسپرم

آزمایش اسپرم چند روز بعد از رابطه جنسی انجام می‌شود؟

برای مراجعه به نیلو باید ۲ تا ۵ روز از آخرین انزال گذشته باشد. در راهنماهای عمومی بازه ۲ تا ۷ روز نیز استفاده می‌شود؛ ملاک عملی، دستور آزمایشگاه انجام‌دهنده است.

آیا برای آزمایش اسپرم باید ناشتا باشیم؟

برای آزمایش مایع منی به‌تنهایی معمولاً خیر. اگر هم‌زمان آزمایش خون خاصی دارید، شرایط آن ممکن است متفاوت باشد.

آیا آزمایش اسپرم درد دارد؟

خیر. نمونه به روش معمول از طریق انزال جمع‌آوری می‌شود و آزمایش مایع منی به‌خودی‌خود شامل روش تهاجمی نیست.

آیا جواب آزمایش اسپرم با یک بار آزمایش قطعی است؟

خیر. در نتایج غیرطبیعی، پزشک غالباً تکرار نمونه را لازم می‌داند؛ زیرا شاخص‌ها بین دفعات انزال تغییر می‌کنند. یک نتیجه طبیعی نیز تمام علت‌های احتمالی ناباروری را رد نمی‌کند.

عدد ۴ درصد در مورفولوژی یعنی اسپرم ضعیف است؟

نه لزوماً. در معیار سخت‌گیرانه WHO 2021، ۴٪ شکل طبیعی مقدار مرجع پایین است و باید در کنار حرکت، تعداد، سابقه فرد و شرایط زوج تفسیر شود.

اگر تعداد اسپرم صفر باشد، امکان پدر شدن وجود ندارد؟

صفر گزارش‌شدن اسپرم (آزواسپرمی) نیازمند تأیید آزمایشگاهی و بررسی تخصصی است. علت‌ها متفاوت‌اند و گزینه‌های درمان یا روش‌های کمک‌باروری بسته به علت مطرح می‌شوند. از روی یک برگه نمی‌توان نتیجه قطعی گرفت.

فرق اسپرموگرام با DFI چیست؟

اسپرموگرام شاخص‌های معمول مایع منی مانند تعداد، حرکت و شکل اسپرم را بررسی می‌کند. DFI آسیب DNA اسپرم را ارزیابی می‌کند و آزمایش روتین همه افراد نیست.

آیا آزمایش اسپرم با آزمایش ادرار انجام می‌شود؟

خیر. نمونه اصلی اسپرموگرام مایع منی است. آزمایش ادرار تنها در شرایط خاص و با هدف پزشکی متفاوت ممکن است درخواست شود.

آیا می‌توان اسپرم را در خانه جمع‌آوری کرد؟

فقط در صورتی که آزمایشگاه از قبل تأیید کرده باشد و روش حمل و زمان تحویل رعایت شود. برای نیلو، این موضوع باید پیش از نمونه‌گیری هماهنگ شود.

جواب آزمایش اسپرم چند روزه آماده می‌شود و هزینه آن چقدر است؟

زمان پاسخ و هزینه به نوع تست، نیاز به بررسی تکمیلی و رویه آزمایشگاه بستگی دارد. برای اعلام دقیق زمان و تعرفه روز اسپرموگرام یا DFI در نیلو، با پذیرش تماس بگیرید.

آیا ناباروری مردان همیشه با اختلال نعوظ یا علائم ظاهری همراه است؟

خیر. ممکن است مرد هیچ علامت جنسی یا ظاهری مشخصی نداشته باشد و تنها پس از تأخیر در بارداری و بررسی اسپرموگرام، نیاز به ارزیابی تخصصی مشخص شود. عملکرد جنسی طبیعی هم به‌تنهایی کیفیت اسپرم را تضمین نمی‌کند.

آیا سن مرد بر کیفیت اسپرم و شانس بارداری اثر دارد؟

سن مرد می‌تواند با تغییر برخی شاخص‌های مرتبط با باروری همراه باشد، اما سن به‌تنهایی نتیجه اسپرموگرام یا احتمال بارداری را تعیین نمی‌کند. در تصمیم‌گیری بالینی، سن و وضعیت هر دو نفر، سابقه پزشکی و نتایج بررسی‌ها اهمیت دارند.

اگر زوجی پس از شش ماه باردار نشدند، آزمایش اسپرم لازم است؟

اگر سن شریک زن ۳۵ سال یا بیشتر باشد، معمولاً آغاز ارزیابی پس از شش ماه تلاش بدون بارداری توصیه می‌شود؛ برای سن کمتر از ۳۵ سال، بازه معمول ۱۲ ماه است. در صورت وجود مشکلات شناخته‌شده، ارزیابی زودتر انجام می‌شود. اسپرموگرام یکی از بررسی‌های اولیه مرد در این فرایند است.

آیا هر فردی با حرکت پایین یا مورفولوژی کم به IVF نیاز دارد؟

خیر. انتخاب میان پیگیری، درمان علت زمینه‌ای، IUI، IVF یا ICSI به مجموعه یافته‌ها و شرایط زوج وابسته است. صرف یک شاخص پایین در آزمایش اسپرم، روش درمان را تعیین نمی‌کند.

برای ناباروری مردان حتماً باید DFI و آزمایش ژنتیک انجام شود؟

خیر. اسپرموگرام و شرح‌حال معمولاً از اقدامات اولیه‌اند. DFI و بررسی‌های ژنتیکی کاربردهای منتخب دارند و انجام همه آن‌ها برای هر مراجعه‌کننده، از نظر علمی و اقتصادی توجیه ندارد.

جمع‌بندی

آزمایش اسپرم یکی از مهم‌ترین بررسی‌های اولیه برای ارزیابی باروری مردان است؛ اما هیچ‌یک از شاخص‌های تعداد، حرکت یا شکل اسپرم به‌تنهایی نمی‌توانند باروری یا ناباروری را به‌طور قطعی مشخص کنند.

در آزمایشگاه نیلو شیراز، با ارائه خدمات تخصصی آندرولوژی و فراهم‌کردن فضای اختصاصی نمونه‌گیری، تلاش می‌کنیم شرایط مناسبی برای انجام آزمایش اسپرم فراهم کنیم.

اگر پزشک برای شما اسپرموگرام یا DFI تجویز کرده است، می‌توانید برای اطلاع از شرایط آمادگی، ساعت نمونه‌گیری و هزینه آزمایش با بخش پذیرش ما تماس بگیرید.

آزمایشگاه ژنتیک و سیتوپاتولوژی نیلو شیراز

تلفن: ۰۷۱۹۱۰۱۱۱۵۵

به یاد داشته باشید که تفسیر نهایی نتایج و تصمیم درباره بررسی یا درمان ناباروری باید با نظر پزشک متخصص انجام شود.

منابع معتبر علمی

۱. World Health Organization. WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen, 6th edition, 2021. مشاهده راهنمای WHO 2021

۲. European Association of Urology (EAU). Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Male Infertility. بخش تحلیل مایع منی و مقادیر مرجع WHO. مطالعه راهنمای EAU

۳. American Urological Association / American Society for Reproductive Medicine (AUA/ASRM). Diagnosis and Treatment of Infertility in Men؛ اصلاح‌شده در ۲۰۲۴. راهنمای کامل

۴. American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Comprehensive Guidance for Human Embryology, Andrology, and Endocrinology Laboratories: Management and Operations, 2022. مشاهده منبع

۵. American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Fertility Evaluation of Infertile Women: A Committee Opinion, 2026؛ بخش ارزیابی هم‌زمان زوج و زمان شروع بررسی. مشاهده منبع

۶. آزمایشگاه ژنتیک و سیتوپاتولوژی نیلو. دستورالعمل آمادگی پیش از آزمایش و شرایط اسپرموگرام و معرفی بخش آندرولوژی، آنالیز اسپرم و DFI.

تذکر پزشکی: این راهنما جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا مشاوره پزشک متخصص اورولوژی/ناباروری نیست.